Mezopotamya Uygarlıkları

Kronoloji : Sümerler – Akad- Elam – Babil – Asur 

 1-SÜMERLER ( MÖ. 4000-2350 )

  • Mezopatamyada ilk şehir devletlerini kurdular ( ur , uruk , kiş , sippar , aksak , larak , nippur , umma , lağaş  )
    • Bu şehir devletlerine site adı verilir.
  • Siteler etrafı surlarla çevrili ziggurat adı verilen tapınak ve evlerden oluşur
    • Zigguratlara getirilen mal ve eşyalar rahipler tarafından kil tabletlere resim ve sembollerle kaydedilmiştir
    • Zamanla bu semboller yazılar hecelere dökülmüş ve yazı bulunmuştur
    • Burada matematik , coğrafya , zooloji , botanik dersleri verilmiştir
  • Daireyi 360’a bölmüşlerdir.
  • Unken meclisi
    • Kent sorunlarının görüşüldüğü meclistir.
  • Sitenin başında patesi veya ensi adı verilen krallar bulunur ( tanrı adına )
  • Patesi çevresindeki sitelere sahip olursa ‘ lugal ‘ Sümer ülkesine sahip olursa lugal kalma ünvanına sahip olurdu ( devamlı savaşların sebebi )
  • Kraliçe de devlet yönetiminde söz sahibi olmuştur
    • KUG BABA adında kadın lider .
  • Güneş ve ay tutulmasını ilkkez hesapladılar
  • Mezopotamya da siyasi birliği ilk sağlayan Sümerler olmuştur
  • Krallar ve rahipler üst tabakayken halk ise hürler ve köleler olarak ayrılmıştır
    • Köleler haricinde her erkek askerdir
  • Çok tanrılı olan Sümerler ölümden sonraki hayata inanmamışlardır
    • Su ve yer altı tanrısına enki
    • Yeryüzü veya hava tanrısına enlil adını vermişlerdir
    • Sümerlerin baş tanrısı anu’dur ( gılgamış destanında adı geçer )
  • Elamlar tarafından yıkılmışlardır
    • Akadlar tarafından zayıflayan Sümerlere elamlar son verdi.
  • Samuel noah kramer’in tarih Sümer de başlar adlı kitabı vardır.
  • Sümer yazısını çözen sir Henry ravinlson , grotefend .
  • İlk kanun urugakina kanunlarıdır ( köleciğe son vermek -dulları korumak )
    • Lağaş şehrinin kralıdır. ( babillerin de önemli şehirlerinden biridir )
  • Akbabalar steli kral eannatum döneminde yapılmıştır
    • Umma şehir devletine karşı kazandığı zafer sonucunda dikilen kabartmadır
  • Gılgamış , tufan ve yaradılış , ninurta , lugalbanda destanları Sümerlere aittir
  • Tarihte savaş arabalarını ilkkez kullandılar
  • Dünyanın ilk kentini kurmuşlardır. ( uruk )
  • Mimaride ilk kez sütun kemer ve kubbeyi kullandılar

 

2- AKADLAR ( MÖ. 2350-MÖ. 2100 )

  • Sami kökenlidirler. Arap yarımadasından mezopotamyaya yerleşmişlerdir
  • Kral sargon döneminde devlet haline gelmişlerdir
  • Başkentleri agade’dir.
  • İlk düzenli orduyu kuran akadlar ilk imparatorluğu meydana getirmişlerdir.
  • Eşnunna kanunları akadlara aittir.
  • Sümerler tarafından yıkılmışlardır
  • Akadlar mezopotamyanın tümüne hakim olan ilk uygarlıktır( evrenin kralı -naramsin )

3- ASURLULAR ( MÖ. 2000- MÖ. 609 )

  • Asya kökenli kavimlerle Arabistan kökenli Samilerin karışımıdır
  • Yukarı mezopotamyada yaşamışlardır
  • Ön asyanın ilk atlı birliklerini kurdular.
  • Yaşadıkları bölge tarıma elverişli olmadığından hayvancılık ve ticaretle uğraştılar
    • Kurdukları Pazar yerlerine Karum adı verilir.
    • Anadoluya kalay getirmişlerdir
    • Lamaşşu adı verilen , sarayların kapılarına kötü ruhlardan korunmak için yerleştirilen başı insan , gövdesi hayvan biçiminde kanatlı heykeller yapmışlardır.
  • Başkentleri ninova olan Asurlular anadoluda Kültepe , alişar ve boğazköyde ticaret kolonileri kurmuşlardır
    • Bu koloniler aracılığıyla yazıyı anadoluya taşımışlardır
    • Ticareti canlandırmak için kral yolunu kullanmışlardır
  • Mezopotamyadaki diğer devletler gibi çivi yazısını kullanmışlardır
    • Anadoludaki İlk yazılı kaynaklar kültepedeki tabletlerdir
  • Tarihte bilinen ilk kütüphaneyi kurmuşlardır ( ninova )
    • Kütüphaneyi kuran Kralları Assurbannibal ‘dır .
  • Kadın hükümdarları şammuramat’tır.
  • Şehrin babaları meclisi : Asurlarda tüccarların Karum veya wabartumlarda yaşadıkları hukuki anlaşmazlıkların çözüldüğü meclistir.

 

4- BABİLLER ( AMURRULAR ) ( MÖ. 2100- MÖ. 539 )

  • Samilerin bir kolu olan amurrular tarafından kurulmuştur .
  • Başkentleri babildir
  • Babillerin Hititler tarafından yıkılmasından sonra kurulan II.Babilleri (mö.612 ) persler yıkmıştır
  • Babil devletinin en güçlü kralı hammurabi din temelli devlet anlayışı yerine gücünü ordudan alan mutlak krallık anlayışını getirmiştir.
    • Dönemin en gelişmiş kanunlarını yapmıştır ( hammurabi kanunları )
      • Rivayete göre tanrı samaş ona bu kanunları yazdırmıştır.
      • Louvre sarayı müzesinde sergilenmektedir.
    • Sümerlerin urugakina kanunlarından faydalanmıştır
  • Sümerlerin etkisinde kalmışlar ve ziggurat tapınaklarını kullanmışlardır
  • baş tanrıları marduk’tur.
  • Mimari açıdan mezopotamyanın en gelişmiş devletidir ( babilin asma bahçeleri)
    • Babil devletinin kurucusu nabukadnezar tarafından eşi amytis için .

5- ELAMLAR ( MÖ.3000-MÖ 640 )

  • Mezopotamyanın dışında Sümerlerin doğusunda kurulmuşlardır
  • İlk dönemlerinde şehir devletleri şeklinde örgütlenmişlerdir
  • Mö. 3000’lerde sus sitesi prensi diğer siteleri de egemenliği altına alarak sus merkezli elam krallığını kurmuştur
  • Çivi yazısını kullanmışlar ve Asurlular tarafından yıkılmışlardır