Anadolu Uygarlıkları

HATTİLER

  • Hatti kültürüne ait en önemli eserler atatürkün girişimiyle alacahöyükte yapılan kazılarda bulunmuştur ( Anadolu medeniyetler müzesinde sergileniyor )
    • Güneş kursları , altın kupalar , heykelcikler
  • Hayvan biçimli tanrı kültürünü geliştirmiş
  • Hattiler Hititlerle kaynaşmış . Hitit kültürü içinde yaşamaya devam etmişlerdir

HİTİTLER ( mö 1800-700 )

  • Başkentleri hattuşaştır ve kurucuları labarnadır.
    • Kadeş anlaşması metinleri boğazköy kazılarında ortaya çıkarılmıştır .
  • MÖ.1200’lerde ege göçleri ile batıdan gelen kavimlerin Hitit devletinin yıkılması sonucu güneydoğu anadoluda şehir devletleri ortaya çıkmıştır ( geç Hitit dönemi)
  • MÖ.700’lerde Asurlulara bağlanan şehir devletleri daha sonra Perslere bağlandı
  • Hititlerin ilk döneminde kralın yetkileri soylulardan oluşan pankuş meclisi tarafından kısıtlanmıştır ( imparatorlukla pankuşun yetkileri sınırlandı )
  • Devlet yönetiminde kraldan sonra en yetkili tavannadır ( kraliçe )
    • Krallar da tabama ünvanını kullanmışlardır
  • Telipinue tajta çıktıktan sonra taht kavgalarına son vermek için veraset sistemini telipinue fermanında açıklamıştır.
    Yazılıkaya ve İvriz kabartmaları
    Hitit sanatının en önemli örnekleridir(Konya)
  • Asurlardan aldıkları çivi yazısıyla beraber hiyeroglif yazısını da kullanmışlardır
    • Bedrich hrozny ilk Hitit gramerini yayınlamıştır. ( 1917 )
      • İlk faydalandığı kelime ninda ( ekmek ) ‘dır.
    • Theodor bosser hiyeroglif yazılarını çözmüştür.
      • Karatepe kazılarında iki dilli tabletleri bulmasıyla Hitit dilini daha rahat okunmasına katkısı olmuştur. ( Hititçe – frigce )
      • Frigce yardımıyla Hititçenin okunması kolaylaşmıştır.
    • Hititlerden kalan en önemli yazılı eserler anallardır
    • Anal : Tanrıya hesap vermek için yazılan yıllıklardır
  • Mezopotamyadan aldıkları kanunları düzenleyerek anadoludaki ilk kanunları yapmışlardır ( kölelere de mülkiyet hakkı tanınmıştır )
  • İnançları gereği diğer uygarlıklardan daha temiz oldukları söylenebilir.
  • Anadolu’da merkezi otoriteye dayalı ilk devleti kurmuşlardır
  • Anadolu, demir devrine Hititler zamanında girmiştir
  • Anadolu’da aile hukuku, miras hukuku ve medeni hukuk alanında ilk çalışmaları yapmışlardır
  • Çevre kültürlerin tanrılarına da inandıklarından bin tanrı il’i olarak adlandırılmıştır

İYONLAR

  • İzmir ve büyük menderes arasındaki bölgeye verilen isimdir
  • Dorların baskısıyla akaların bir kısmı batı anadoluda şehir devletleri kurmuştur
  • Şehir devletleri arasında siyasi birlik sağlanamamış ( efes, foça , Milet , İzmir )
  • Tales : iyonyada geometrinin ilk temsilcisidir. Ve Küçükayı takım yıldızını keşfetmiştir.
  • Artemis tapınağı bu döneme aittir.

 

URARTULAR

  • Asya kökenli huriler tarafından kurulmuştur
  • Merkezi tuşpadır ( van ) ve en büyük tanrıları haldi’dir.
  • Ülkeleri için biainili terimini kullanmışlardır.
  • Asurların ardından kimmerlerin baskıları sonucu van gölü yöresine çekilmek zorunda kalmışlardır
  • Asur saldırıyla sık meşe ormanları büyük zarar görmüştür
    • Asur kralı : güzel fidanlıkları dağıttım , üzüm bağlarını tahrip ettim sazlık kadar sık ormanları kestirdim .
  • MÖ.600 ‘de medler tarafından yıkılmışlardır. ( İskitlerle birleşerek )

 

FRİGYALILAR ( MÖ.800 –  MÖ. 676 )

  • Başkenti ( adını bilinen ilk kralı gordiesten alır.)
  • Kimmerlerin baskısı sonucu batıya çekilmişler önce Lidyalıların daha sonra Perslerin hakimiyetine girmişlerdir. ( kimmerler tarafından yıkılmışlardır )
  • İlk hayvan hikayelerinin kaynağı olarak kabul edilir ( fabl )
  • Tarımı koruyan sert yasalar yapmışlardır
  • Tapates adı verilen halı ve kilimlerinin yanında fibula adı verilen çengelli iğneleri önemlidir
  • Kazım mirşan friglerin türk olduğu tezini ortaya atmıştır.
  • MİDAS : Eşek kulaklarıyla ünlü ve dokunduğu her şeyi altına çeviren Frig kralıdır .
  • Ana tanrıçaları kibele’dir.( bereket tanrısı )
    • İnanışa göre kibele her yıl sonbaharda sevgilisi attis’i ölüme terk eder ve attisin ölümüyle sonbahar yaşanır. İlk baharda dirilir ( tabiatın canlanması)

 

LİDYALILAR ( MÖ. 687-MÖ546 )

  • Gediz ve küçük menderes civarına yerleşmişlerdir
  • Kral giges tarafından friglerin ve Urartuların son zamanlarında kurulmuştur
  • Devlet merkezi sardes’tir.
  • En önemli tanrıları kuvava’dır.
  • Pers saldırılarıyla yıkılmışlardır
  • Anadoluda ücretli askerlik sistemine dayalı bir ordu kurmuşlardır
  • Feodal bir sisteme dayalı yönetilmiştir
  • Kral yolunu yapmışlardır ( sardesten mezopotamyaya ) ( doğu-batı etkileşimi )
  • Uygarlık tarihine en büyük katkıları parayı bulmalarıdır
    • Elektron adlı para
    • Alyattes dönemi