Büyük Selçuklu Devleti ( 1038 – 1157 )

  • Oğuz adına ilk kez yenisey yazıtlarında karşılaşırız. ( Kırgızlara ait )
  • Oğuzların üçok kolunun Kınık boyuna mensupturlar ( oguz : boylar , kabileler )
    • Kaşgarlı mahmud ‘’bunlar 24 boydur ve bunların birincisi ve başları budur’’
    • Ongunları çakırdır.
  • Selçuk beyin cend şehrinde islamiyeti benimsemesiyle devletin temelleri atılmış oldu
  • Anadoluya ilk seferi başlatan çağrı bey olmuştur
  • Not : Tuğrul , çağrı ve musa yabgu ülkeyi beraber yönetmişlerdir
  • Jandarmanın o günkü adı şurtadır
  • Türkçeyi resmi dil kabul etmemişler ve arap alfabesini kullanmışlardır.
  • Başkentleri ; rey , nişapur, İsfahan , cent , Bağdat ( anadoluda başkentleri yoktur)
  • İkta ve atabeyliği (Türklerde) ilkkez kullanmışlardır( ilk kez hz ömer döneminde görülür)
  • Devlet teşkilatında : karahanlı, samanoğulları gazneliler ve Abbasiler örnek alınmıştır
  • Saraya dergah ya da bargah denmiştir
  • Esnafların kendi aralarında birleşerek oluşturdukları fütüvvet adı verilen dini-iktisadi teşkilatlanma vardır. Her zanaat bu teşkilata bağlı çalışır. kalite kontrol edilir ve rekabet önlenir. Gayrimüslimlere kapalıdır.
  • İlk vezirler ( Tuğrul bey dönemi )
    • Ali buzcani ( cüveyni ) ve razi ‘dir. ( vezirler )
  • Medreselerde başarılı olanlara icazetname ( diploma ) verilir.
  • Mimariye getirdikleri unsurlar :
    • Üst üste çift kubbe , silindirik ve yivli minareler , köşe çatı , beş köşeli mihrap
  • MİMARİ ESERLER : damgan minaresi ( ilk çinili minare ) , mescid-i cumalar (İsfahan , damgan , kazvin ) haydariye mescidi, ribat-ı anuşirvan medresesi
  • nizamiye medreseleri ilki nişabur ( Tuğrul bey ) ve en önemlisi bağdattadır ( gazali bağdatta görev almıştır
    • Bu medreseler nişabur , İsfahan , Bağdat , amul , belh , herat  ve basrada bulunur .

 

BSD SULTANLARI

  • SELÇUK BEY ( 1000-1038 )
  • ARSLAN YABGU
  • TUĞRUL BEY ( 1037- 1063 )
  • ALPARSLAN ( 1063- 1072)
  • MELİKŞAH ( 1072-1092)
  • MAHMUT ( 1092-1093)
  • BERKYARUK ( 1093-1104 )
  • MELİKŞAH ( 1105)
  • MUHAMMET TAPAR ( 1105-1118 )
  • MAHMUT ( 2) ( 1118-1131)
  • SULTAN SENCER ( 1131-1151 )

 

ARSLAN YABGU

  • İzlediği politikalar karahanlılarla gaznelileri yakınlaştırmıştır ( maveraünnehir zirvesi )
  • Sultan Mahmut tarafından kandırılarak kaleye hapsedilmiştir ( kalincar kalesi )

 

TUĞRUL BEY ( 1037- 1063 )

  • gaznelilere karşı dandanakan zaferi ( 1040 ) ( tugrul bey- sultan mesut )
  • Tugrul bey yeni yurt bulma amacıyla yönünü anadoluya cevirmiş ve bizansa karşı 1048 pasinler galibiyetini almıştır ( bizansla ilk önemli savaş )
    • Gürcü kralı liparite esir düştü.
    • Komutanlar İbrahim yınal ve kutalmışoğlu Süleyman şahtır
    • Pasinler savaşının diğer adı hasankale savaşıdır.
  • Tuğrul bey Bağdata Abbasi halifesini ( halife kaim bi emrillah) şii  büveyhoğullarından kurtarmak için gitmiş ve büveyhogullarını ortadan kaldırıp fatimi saldırılarını bertaraf etmiştir. ( doğunun ve batının sultanı ünvanı verilmiştir)
    • Abbasi halifesinin gönderdiği elçi ünlü alim maverdi’dir.
    • Tuğrul beyin gelişi üzerine arslan besasiri kaçmıştır. ( büveyhoğulları )
  • İslam dünyasının siyasi liderliği Selçuklulara geçti ( halifenin dünyevi yetkileri Selçuklulara geçmiş oldu )
  • İslam dünyasında ilk defa din ve devlet işleri birbirinden ayrılmış oldu

 

ALPARSLAN DÖNEMİ ( 1063-1072 )

  • amidülmülkün yerine nizamülmülk getirilmiş ( asıl adı hasandır ve bu unvan halife kaim bi emrillah tarafından verilmiştir )
  • Halife kaim bi emrillah tarafından ebul fetih ( fetihler babası ) ünvanı verilmiştir (hristiyanlar için önemli merkez ani kalesinin (kars ) alınması ) ( ilk ermeni ilişkisi)
  • Yusuf Harezmi tarafından hançerlenmiş ve daha sonra ölmüştür.
  • 1071 malazgirt zaferi ( Romen diyojen – Bizans )
    • Amaç Türkleri tamamen anadoludan çıkarmaktır
    • Alparslan barış için sarı tigini göndermiş fakat kabul edilmemiştir
    • İlk defa bir Bizans imparatoru Müslüman bir sultanın elinde esir olmuştur
    • Türkiye tarihinin başlangıcı sayılır
    • Toprak fethedenin malıdır anlayışıyla I.Beylikler dönemi başlamıştır
      • DANIŞMENDLİLER ( ? -1252) :
        • melik Ahmet danışmend gazi tarafından Merkez Sivas olmak üzere tokat Niksar , Amasya , Malatya ve kayseride kuruldu.
        • Rumlardan toprak alarak sınırları karadenize kadar çıkartmıştır.
        • Anadolu türk birliğini sağlamak isteyen Anadolu Selçukluları tarafından yıkılmıştır.
        • ESERLER: danışmendname’ de işlenen temel konu baba oğul danışmend ailesinin haçlılara karşı mücadelesidir.
        • Tokat yağıbasan medresesi ( anadoluda kurulan ilk medresedir ) , Niksar ulu cami , kayseri ulu cami ( cami kebir )
          • Tokatta yeni bir medrese bulunmuştur. Yazıtta ismi geçmediği için çukur medrese adı verilmiştir.

 

 

  • SALTUKLULAR ( 1072-1202) :
    • Ebul kasım saltuk tarafından Erzurum merkez olmak üzere kars Artvin , Pasinler bölgesinde egemenlik kurdular
    • anadoluda kurulan ilk türk beyliğidir –  Türkiye tarihi saltukluların faaliyetleriyle başlamıştır.) .
    • bir sürelik beyliği mama hatun yönetmiştir.
    • Selçukluları tarafından yıkılmışlardır.( rükneddin Süleyman şah )
    • ESERLER : tepsi minare  , Erzurum ulu cami, mama hatun kervansarayı ve türbesi , kale camii , üç kümbetler .
      • Mama hatun hükümdardır.

 

  • MENGÜCEKLİLER :
    • Erzincan , Kemah , Divriği dolaylarında kurulmuşlardır.
    • Dönemin bilim adamı muvvafakuddin abdullatiftir.
      • Davud şah zamanında yaşayan fizik ve tıpla uğraşan bilim adamıdır.
    • selçukluları tarafından yıkılmışlardır.
    • ESERLER : Divriği darussifası , Divriği ulu cami
      • Divriği ulucami UNESCO tarafından koruma altındadır (1985ten beri ) ( Ahmet şah tarafından yaptırılmıştır )

 

  • ARTUKLULAR :
    • artuk beyin oğlu sökmen bey tarafından güneydoğu Anadolu bölgesinde Diyarbakır Hasankeyf , Mardin , Silvan , Elazığ , Halep dolaylarında kurulmuş 3 ayrı devletçiktir.
    • Artuk bey bir süre tutuş’un hizmetinde kalmıştır. Tutuş da ona hizmetlerinden dolayı kudüs’ü dirlik olarak vermiştir.
    • Anadolu ilk türk devletleri içinde en uzun yaşayanıdır.
    • selçukluları tarafından yıkılmışlardır.
    • Dönemin bilim adamı robotik ve sibernetiğin kurucusu el cezeri’dir.
      • Bilimin ilk kurucusu sayılır.
      • Fil saatini yapmıştır.
        • Robotların atası sayılır.
      • Yapmış olduğu mekanik tasarımları otomato adlı kitabında toplamıştır ( minyatür )
    • Marko polo artukluları ziyaret etmiştir. Onlar için ;
      • Dokumacılıkta ileri olduklarını söylemiştir.
    • ESERLER: Malabadi köprüsü ( anadoluda yapılan ilk köprüdür) , haburman köprüsü, deve geçidi , hatuniye medresesi ve artuklu sarayı önemli eserleridir

 

  • ÇAKA BEYLİĞİ( 1081- 1097 ):
    • Bizans tahtını ele geçirmek için Peçeneklerle ittifak kurmuş fakat başarılı olamamışlardır.
      • Bizans imp. Kullandığı basileus ünvanını aldı .
    • İzmir ve çevresinde kurulan bu beylik oluşturduğu donanmayla midilli , sakız , Sisam , Rodos gibi adaları ele geçirmiştir.
    • Çaka bey Anadoluda ilk türk denizcisi , kurduğu donanma da ilk türk donanması olarak kabul edilir.
      • Günümüzde deniz kuvvetlerinin kuruluşu olarak kutlanır

 

  • DİĞER BEYLİKLER
    • Sökmenler ( ahlat van civarı ) ,
    • dilmaçoğulları ( Bitlis ) ,
      • Bitlis ulu cami önemli eserleridir.
    • inaloğulları (Diyarbakır ) ,
    • çubukoğulları ( Harput ) ,
    • tanrıvermişoğulları ( efes ) ,
    • inançoğulları – Ladik beyliği ( denizli ) .

 

 

 

 

MELİKŞAH DÖNEMİ ( 1072-1092 )

  • Amcası kavurdun isyanını bastırarak başa geçti . başkent İsfahandır.
  • en parlak dönemini yaşamıştır
  • nizamülmülk öldürülmüş ( Batınilik faaliyetleri )
    • Alparslan ve melikşaha vezirlik yapmıştır.
    • Öncesinde gazne valiliği de yapmıştır.
  • Alparaslan döneminde kudüsü alması için görevlendirilen atsız bey melikşah döneminde Kudüs ve şamı almıştır
  • ömer hayyam melikşaha celali takvimini sunmuştur
    • matematik ve astronomiyle uğraşmıştır.
  • bizansın zayıf durumundan faydalanan kutalmışoğlu Süleyman şah BSD’ye bağlı Türkiye Selçuklularını kurmuştur 1077 ( İznik alınmış )

NOT : melikşahın ölümüyle berkyaruk, mahmut ve Mehmet tapar arasında uzun süreli mücadele yaşanmıştır. Bu dönem fetret devri olarak karşımıza çıkar( 1091-1118)

NOT : Fetret devrinin yaşanması haçlı seferlerinin etkisini hızlandırmıştır

 

SULTAN SENCER ( 1118-1157 )

  • başkent Merv’e taşınmıştır
  • haçlı ve karahitay saldırıları güç kaybetmesine sebep olmuştur
  • 1141 katvan savaşıyla karahitaylara yenilmiştir
  • Selçuklu toprakları Müslüman olmayan türk ve Moğol istilalarına uğramıştır
  • Ölümüyle devlet yıkılış sürecine girdi(oğuz isyanları,taht mücadesi,atabey hareketleri)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir