Ömer Hayyam ( 1048 – 1131 )

Başta İran olmak üzere doğu edebiyatında tanınmış rubai türünün kurucusudur. Tek uğraşı rubai olmayan Ömer Hayyam ayrıca astronomi , bilim adamı ve filozof da sayılır . Tarihte iz bırakmış olan Ömer Hayyam Reşidüddin’in ünlü eseri ‘’Cami üt tevarih ‘te anlatınlara göre Hasan Sabbah ve vezir Nizamülmülk ile çağdaş hatta okul arkadaşıydılar  . Birçok kaynakta Hasan sabbahla muhabbetleri de mevcuttur. ( hasan sabbah ile sınıf arkadaşı olduğuna dair kaynaklar mevcut olsa da aralarındaki yaş farkı sebebiyle bu iddiaların asılsız olduğu düşünülmektedir . Bazı ilim derslerinde beraber olduklarını düşünebiliriz )

 

İran’ın nişabur kentinde doğan ( 18 mayıs 1048 )  ömer hayyam soyadını çadırcı olan babasından almıştır . çünkü Fars dilinde hayyam çadırcı anlamına gelmektedir .

Ömer hayyam’ın rubaileri birçok dile çevrilmiş özellikle batıda ilgiyle takip edilmiştir. Rubaileri nerdeyse tüm batı dillerine aktarılmış ve çeşitli dernek ve kuruluşlarda ismi geçmiştir. Matematik , fizik , astronomi alanında birçok değerli eser vermiştir. İsmi o kadar duyulmuştur ki ibni sinadan sonra doğunun yetiştirdiği en büyük bilgin olarak değerlendirilmiştir.

Büyük Selçuklular döneminde yaşayan Ömer hayyam Bağdat , Buhara , Merv ve Belh gibi bilim alanında gelişmiş yerlere sık sık uğrayıp gözlemler yapmıştır . Özellikle ünlü Selçuklu hükümdarı Melikşahtan büyük övgüler almış ve sürekli melikşahın yanında olmuştur .  Güneş yılı esaslı celali takviminin hazırlanmasında kurul başkanlığını yapmıştır . Bu takvim 1079 yılından sonra genel olarak ekonomik amaçlı kullanılmıştır . Döneminde Tarih , Fizik , Edebiyat , Fıkıh , Astronomi gibi birçok alanda çalışmalar yapmış , eserler bırakmış ve  bunları öğrencilerine aktarmıştır .

 

En büyük eseri Cebir risalesi oldu . İbni sinanın temcid ( yücelme ) adlı eserini yorumlamıştır . Bilimsel değerde bir çok eser bırakan ömer hayyam ‘ın matematik bilgisi zamanının çok ötesine gitmiştir . denklemlerle ilgili başarılı çalışmalar yaptı .  Binom açılımını ve binom ‘un katsayılarını bulan ilk kişi olmuştur .

 

Rubaileri günümüzde sayısız okunan ömer hayyam bu türün kurucusu sayılır . İran ve Doğu edebiyatında adını altın harflerle çizdirmiştir . günümüze kadar 200 den fazla rubaisi gelmiş ve islam dünyasının en büyük şairleri arasında yerini almıştır . Rubailerinde genelde aşk , insan , şarap ve dünya hayatını ele aldı . eleştirilerini alaycı bir dille rubailerinin arasına sıkıştırdı . Ona göre en şaşmaz klavuz akıldır ve gerçeğe akıl yoluyla ulaşılabilir .

 

Örnek rubailer ;

Yaşamanın sırlarını bileydin
Ölümün sırlarını da çözerdin;
Bugün aklın var, bir şey bildiğin yok:
Yarın, akılsız, neyi bileceksin?

………………………………………………

Dünya dediğin bir bakışımızdır bizim;
Ceyhun nehri kanlı göz yaşımızdır bizim;
Cehennem, boşuna dert çektiğimiz günler,
Cennetse gün ettiğimiz günlerdir bizim.

……………………………………………………..

Var mı dünyada günah işlemeyen söyle:
Yaşanır mı hiç günah işlemeden söyle;
Bana kötü deyip kötülük edeceksen,
Yüce Tanrı, ne farkın kalır benden, söyle.

…………………………………………………..

Arkasında birçok eser bırakan ömer hayyam doğduğu yer olan nişabur’da 83 yaşında ( 4 aralık 1131 ) hayata veda etmiştir.

Eserlerinden bazıları ;

  • ziyc –i melikşahi ( melikşaha ithaf edilmiştir )
    • astronomi ve takvimle ilgili .
  • müşkilatül hisab
    • aritmetikle ilgili .
  • Newrozname
    • Takvimle ve yılbaşıyla ilgili .
  • Risaletün fi vücud
    • Felsefe ve ontoloji hakkında bilgiler .
  • Muhtasarun fit tabiyat
    • Fizik hakkında bilgiler .
  • Nizamülmülk
    • Arkadaşı olan vezir nizamülmülkün biyografisi .
  • Fil mutayat
    • İlim hakkında bilgiler .

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*