Osmanlı Merkez Teşkilatı

OSMANLI MERKEZ TEŞKİLATI

  1. SARAY
  2. HÜKÜMDAR
  3. DİVAN-I HUMAYUN

1. SARAY

  • Saray ; birun , haremi humayun ve enderundan oluşur.
  • Sarayın personel ve yönetimine veziriazamdan bağımsız kapıağası , babüs’saade ağası ve akhadım ağa denilen görevli bakar .
  • Kapıağası sultanın en yakın adamıdır. Sultanla bağlantı kurmak isteyenler onun aracılığına başvurmak zorundadır.
  • İlk saray Orhan bey döneminde yapılan bey sarayıdır ( bursa ) .
  • Devletin idari ve askeri personelinin yetiştirildiği saray okuludur ( mektebi Enderun) .
  • Edirne sarayı Murat döneminde yapıldı .
  • Beylerbeyi ve Çırağan sarayı abdulaziz döneminde yapıldı Avrupa etkisi görülür.
  • İshakpaşa sarayı
    • ilk ısıtmalı saraydır .
    • Birkısmı batı tarzı olmak üzere inşa edilmiştir.
  • Dolmabahçe sarayı
    • Tamamen batı tarzıdır ( ilk batı tarzı saray ) .
    • Sultan Abdülmecit döneminde açılmıştır .
    • Mimarı serkis balyan’dır. ( ermeni ) .
  • Yıldız sarayı
    • Abdülhamit döneminde tamamlandı. ( yapımı selim dönemine dayanır ) .
    • Yönetim merkezi haline getirildi Avrupa etkisi görülür .
    • Selimin annesi adına yapılmıştır .
  • Topkapı sarayı
    • Fatih döneminde yapıldı.
    • Devlete en uzun süre hizmet eden saray olmuştur.
    • Mimaride Avrupa etkisi görülür .
    • 3 kısma ayrılır . ( birun – Enderun – harem ) .

      a) BİRUN:

  • Dış saraydır. Divan burada yapılır .
  • elçiler burada kabul edilir.
  • Divan toplantıları burada yapılır ( babüssade kapısında) .
  • babussade kapısıyla enderuna bağlanır.
  • cebeci , topçular , altı bölük halkı , yeniçeri ağası burada yaşar .
  • birundaki bazı görevliler
    • Seyisler : atların bakımından sorumludurlar .
    • Çakırcılar : av törenlerinden sorumludurlar .
    • Darphane eminliği : para basım işleriyle uğraşır .
    • Çeşnigirler : yemek ve ziyafet işlerinden sorumludurlar .
    • Çavuşlar kapıcılar : haberleşme işlerinden sorumludurlar .
    • Şehreminlik : inşaat işleriyle uğraşırlar .

b) ENDERUN ( İÇ SARAY ) :

  • 7 odadan oluşur :
    • Büyük oda
    • Küçük oda
    • Doğancı koğuşu
    • Seferli odası
    • Kiler
    • Hazine odası
    • Has oda
  • Türk giremez , devşirme çocuğu alınır.
  • Enderun mektebini 1363 ‘te I.Murat kurmuştur. ( edirnede kurmuştur ) .
  • Enderunda bulunan bazı görevliler :
    • Sır katibi : padişahın özel katibidir.
    • Silahtar : padişahın silahlarından sorumlu kişidir ( rütbesi beylerbeyine eşittir ) .
    • Çuhadar : padişahın giyiminden sorumludur.
    • Tülbentçi : padişahın iç giyiminden sorumludur .
    • Rikabdar : padişahın ayakkabılarından sorumlu kişidir.
    • Not : Bunlara arz ağaları da denir .
    • Not :Mahmut 1833 ‘te musiki kısmına dokunmayıp enderunu lağvetmiştir. Memur ihtiyacını mektebi maarifi adliyeden karşılamıştır.  II. Meşrutiyetle tamamıyla kaldırılmıştır .

c) HAREM

  • Padişah ve ailesinin bulunduğu saraydır.
  • Valide sultan harem-i humayunun başıdır.
  • Padişah zevcelerine haseki 18.yy’dan itibaren kadınefendi denmiştir .
    • Matlabcı : Kadınların durumlarını bildiren defteri tutan kişi .
  • Hasekiden sonra gelene ikbal ondan sonra gelene gözde denmiştir.
    • Haseki erkek çocuk doğuranlar için kullanılır.
    • İlk haseki sultan nilüfer hatundur. ( holofaria hatun –orhan beyin eşi ) .
  • Padişah kızlarına sultan ya da hatun denmiştir ( istanbuldan çıkamazlar ) .
  • Padişah kızlarının resmi lakabı devletlü , ismetlü’dür.
  • Şehzadeler asla Rumeli ve arap ülkerine sancağa gönderilmezler sadece yavuz kısa süreliğine Rumeli sancakbeyliğine gönderilmiştir .
    • Şehzadeler sancaklara vali olarak gittiklerinde çelebi sultan ünvanını alırlar.
  • Şehzadelerin lakapları devletlü necabetlü’dür.
  • Haremin yöneticisi harem ağasıdır.
  • Padişahın yaşadığı bölüme hünkar dairesi denir.
  • Padişah çocukları şehzadegan adlı ilkokulda okur

 

2- HÜKÜMDAR

  • Hükümdarın görevleri
    • Herhangi bir konuda emir vermesi ( ferman )
    • Herhangi bir konuda yazılı beyanda bulunması ( hattı humayun )
    • Herhangi bir şeyi yasaklaması (  yasakname )
    • Herhangi bir devlet memurunun malına el koyması ( müsadere)
    • Herhangi bir devşirme çocuğunun öldürülmesi emrini verebilmesi ( kulluk hakkı )
      • Vatana ihanet durumlarında .
    • Herhangi bir devlet memurunu göreve atar ya da görevden alır( berat )
    • Herhangi bir yerdeki haksızlığı gidermesi (adaletname )
    • Herhangi bir konu hakkında kanun çıkarır  (kanunname )
    • Halife sıfatıyla savaş ilan eder ( Cihad)

Hükümdarın yasama , yürütme , yargı yetkileri vardır.

a) YASAMA ( ÖRF-İ HUKUK )

  • Ferman ve kanunname : padişah buyruğudur .
  • Tevki : Padişah fermanlarına çekilen tuğradır .
  • Adaletname : Halkın hakkını yönetenlere karşı koruduğu belgedir .
  • Berat : Atama ve tayin belgesidir .

b) YARGI

  • Kulluk hakkı : hükümdarın devşirmeler üzerindeki her türlü hakkıdır .
  • Müsadere sistemi : haksız kazancı önlemek için devlet adamlarının mallarına el koyma usulüdür. Mahmutla kaldırılmış Tanzimat fermanıyla resmileşmiştir.

c) YÜRÜTME

  • Hükümdar yürütmeyi divanı humayunla kullanır .
    • Sadrazam : serdarı Ekrem ünvanıyla padişahın mührünü taşır .
    • Nişancı : tımar sisteminin başındaki görevlidir Yazışmalardan sorumludur ( pervaneci) .
      • padişahın ferman ve beratlarına tuğra çeker .
      • fethedilen toprakların tapu defterlerine kaydedilmesinden sorumludur.
    • Yeniçeri ağası : istanbulun güvenliğinden sorumludur.
    • Defterdar : maliye bakanı. Hazinenin anahtarını taşır. Bütçe hazırlar padişaha sunar .
      • Ekonomi alanında ferman yayınlayabilir
    • Kazasker : eğitim ve hukukun başıdır.

 

3- DİVAN- HUMAYUN

  • Yüksek mahkemedir .
  • Orhan bey döneminde kuruldu ve Mahmutla ( heyeti vükela) kaldırıldı .
  • Fatihe kadar hükümdarlar başkanlık ederken fatihle sadrazamlar başkanlık etti
  • Burada alınan kararlara hüküm kaydedildiği defterlere mühimme denir .
    • Günümüzde bakanlar kurulu kararları mühimme defterlerine yazılmaya başlanmıştır ( 2009 ) .
  • halk temsil edilmez ancak şikayet günleri vardır .
  • Siyasi ( sadrazam ) , mali ( defterdar ) ve hukiki (kazasker ) olmak üzere üç ayrı bölümün ilgi alanlarına ayrılır
  • Sarayda Kubbealtı denen yerde toplanılır.
  • Toplantının gündemi reisülküttap tarafından hazırlanırdı.
  • Divandan çıkan buyruk ve yazışmaların kanunlara ve geleneklere uygunluğunu denetleyen ve belgelere padişahın tuğrasını çeken nişancıdır .
  • Erkan-ı devlet adıyla anılan bu görevliler sultanın otoritesini temsil etmekle birlikte doğrudan sultanın huzuruna çıkabilirler (vezirler, kazasker , nişancı, defterdar ) .
  • 18. yy’ dan itibaren veziriazamın evinde ( babıali’de ) toplanmaya başlanmıştır .
  • Babıalide toplanılmaya başlandıktan sonra vezirlerin etkisi azalmış veziriazamın yanında yer alan üç görevlinin önemi artmıştır .
    • Kahya bey : veziriazamın politik ve askeri konulardaki temsilcisi
    • Çavuşbaşı : divanda şikayet ve davalara bakar
    • Reis’ül küttab : devlet anlaşmalarıyla nizamnameleri düzenler ve divanın başkatipliğini yapar

2 yorum

  1. berivan

    site güzel ama soru pek yok bu konuda çalışmanız var mı ?

  2. guven Yazar

    tüm konu paylaşımlarımız bittikten sonra her konuyla ilgili en altta çıkabilecek tüm soruları yazacaz .

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir