Osmanlı Kuruluş ve Yükseliş Dönemi Notlar

Osmanlı Tarihi genel NOTLAR

  • II. Beyazıd , I.Selim ve I.Süleymanın ortak şeyhlülislamı zembilli ali cemali efendidir .
  • Vaka-i vakvakiye olayı IV.Mehmet dönemi olayıdır ve bu dönemde Girit alındı.
  • 1640-48 dönemi sadece Venedik savaşlarıyla geçer ( I. İbrahim ( deli ) .
  • Osmanlıda hat sanatı ; kufi , sülus, siyakat, nesih, rika , tevki , celi ve talik.
  • Osmanlıdan ayrılan ilk Afrika ülkesi Cezayir olmuştur .
  • İlk modern Arşivciliği oluşturan Osmanlı padişahı Mustafadır.
  • Osmanlıda 19. yy’a kadar fotografçılık alanında eser verilmemiştir .
  • Osmanlılar ticareti geliştirmek için menziller, derbentler, bedestenler, kervansaraylar inşa ettirmişlerdir
  • Osmanlı başkentleri : Söğüt , Karacahisar (Osmanlının ilk fethettiği yer-1298 ), Bilecik (1302), bursa (1326), İznik (1329),  Edirne (1353) , İstanbul (1453)
  • Osmanlılarda ve Selçuklularda yevmiye hesabıyla çalısan askerlere nöker denir .
  • Osmanlılar oğuzların bozok kolunun kayı boyuna mensupturlar ( A.Selçuklu hükümdarı Alaaddin keykubat tarafından Ertuğrul beye yurtluk olarak Ankara karacadağ yöresi verilmiştir ) .
  • Mahzen-i evrak Osmanlı devlet arşividir .
  • Şeriye sicilleri mahkeme davalarının kaydının tutulduğu defterlerdir .
  • Mukavelat defterleri posta telgraf maden gibi kayıtları tutar .
  • Kınalızade Ali Efendinin Ahlak-i Alai adlı eserinde bahsettiği ve Osmanlının yönetim felsefesini oluşturan Hakaniyet çemberinin (herkes için adalet ) başlıca unsurları  adalet, kanun , ordu servet, millet,  padişah .
  • Osmanlıya daimi elçi gönderen tek Asyalı devlet irandır ( 1922’ye kadar ) .
  • Devşirme , müsadere ve tımar sistemleri merkeziyetçi yapının kanıtlarıdır .
  • Sancak sistemi III.Mehmet döneminde kaldırılmış kafes usulu getirilmiş ve sancak sistemiyle yetişen son padişah olmuştur ( kafes usuluyle gelen ilk padişah I.Ahmet ) .
  • Padişahın ( şevketlü ) tahta oturma törenlerine kılıç alayı denir ( tahta çıkılan ilk Cuma ‘da eyüp caminde tören gerçekleşir ) .
  • Tuğ : at kuyruğunun bir mızrağa geçirilmesidir. Padişahın 9 tuğ’u vardır(sadrazam 5) .
  • Cülus : padişahın tahta çıktığında yeniçerilere verdiği bahşiştir . en son bahşiş 1757.
  • Osmanlının ilk kanunnamesi fatih dönemindeki kanunname-i ali osmandır .
    • Bu kanunla müsadere , cülus , sancak sistemi ve kardeş katli zorunlu oldu .
  • I. Muratla ülke padişah ve çocuklarınındır ( önce hanedanın erkek üyelerinindir ) .
  • Fatihle ülke sadece padişahın malıdır anlayışı ( merkezi otorite en güçlü dönemi ) .
  • I. Ahmetle ekber ve erşad getirilmiş ( en büyük ve en yaşlı ) Veraset anlayışı böylece kesin bir sisteme oturtuldu.
  • III. Mehmet sancak sistemini kaldırmış ( fatih dönemi ) ve kafes sistemini getirmiştir.
  • Şeyhlül İslamlık , kaptanı derya , reisül küttap ( dış işleri ) 16.yy’da divana katıldı .
  • Ayak divanı olağanüstü durumlarda toplanan divandır .
  • Rumeli beylerbeyliğinin merkezi manastırdır
  • Anadolu beylerbeyliğinin merkezi kütahyadır
  • Rumeli beylerbeyliği Anadolu beylerbeyliğinden üstündür
  • Rumeli beylerbeyi terfi ederse divanı humayuna Anadolu beylerbeyi terfi ederse Rumeli beylerbeyliğine geçer
  • Osmanlıda Cezayir , Tunus ve trablusgarba garb ocakları denir
  • Osmanlıda balkanlarda güvenliği ücret karşılığı sağlayan kişilere pandor denir.
  • Yeniçerilere taife-i bektaşiyan da denmiştir
  • Osmanlı donanmasının yakıldığı yerler : inebahtı (haçlı 1571 ) , çeşme ( rus 1774 ) , navarin ( rus-ing,fr 1827 ) ve Sinop ( rus 1854 ) .
  • Yeniçerilerin evlenmesine izin veren ilk padişah kanunidir .
  • Karacaoğlanın mezarı 2014 yılında karaman’da bulunmuştur.
  • Toprak gelirlerinin has zeamat tımar olarak dağılımını gösteren defterlere icmal denir .
  • Toprağın miktarının , o bölgede bulunan ailelerin kaydedildiği defterlere mufassal denir .
    • Tahrir defteri türüdür .
  • Tımar topraklarının kayıtlarının tutulduğu defterlere tahrir defteri adı verilir .
    • Padişah değişikliği ve fetih sonrasında ilk yapılan tahrire defteri atik ; ikinci yapılana defteri cedid ve üçüncü yapılana da tahrir-i köhne denir .
  • İtalyan ressam Agostino Tassi mehterbaşı ve beş türk çalgıcısı adlı tablolarıyla ünlüdür.
  • Bethowen’in Atina harabeleri adlı eserinde türk marşına da yer verir.
  • Mozart’ın 5. Konçertosu türk konçertosu olarak bilinir.
  • Cizye vergisi 14-75 yaş arası dönemde gayri Müslimlerden alınan vergidir. 1691 de bu vergiler maddi duruma göre 3’e ayrılarak alınmaya başlanmıştır
    • Ala : zengin olanlardan .
    • Evsat : orta hallilerden .
    • Edna : fakirlik statüsünde olanlardan .
  • Osmanlıda at , silah , barut , kurşun ihraç etmek yasaktır .
  • Bir vakfın gelirinden tüm masrafları çıktıktan sonra artan paraya zevaid denir .
  • Vakıf işine bakma görevine tevliyet denir .
  • Medreseler : hariç ( ortaokul ) , dahil (lise) ve sahn (yüksek) diye üçe ayrılır .
  • Büyük kentlerde üst rütbeli kadılara mevleviyet ya da molla denmiştir .
  • Hayrabat ve tuhfet’ül Haremeyn nabinin önemli eserleridir.
  • Hiciv ( eleştiri ) türü yazılarıyla ve Siham-ı kaza eseriyle tanınan nefi dönemin padişahı IV.Murat  tarafından idam edilmiştir.
  • Lagari hasan çelebi füzeciliğin atasıdır. Roketle uçuş denemesi yapmış ve başarmıştır.
    • IV. Muratın kızının doğum gününde denemeyi yapmıştır ( kızı kaya sultan)
    • Not : dünya tarihinde ilk uçuş denemesini yapan Abdullah ibni firnastır.
  • Osmanlı halkının toplu olarak dinlenip eğlendiği alana mesire alan denir .
  • Osmanlıda millet sistemi oluşturulurken sadece din unsuru dikkate alınmıştır
  • Biat , kılıç kuşanma , cülus padişah değişikliğini kanıtlar
  • Askeri zaferlerin sonrasında düzenlenen şenliklere fetih şadumanlığı denir .
  • Reaya’ya verilen topraklara çift denir .
  • Prevezeden sonra en büyük deniz başarısı cerbe savaşıdır ( Turgut reis ) .
  • İstimalet : Osmanlıda izlenen hoş görü politikasıdır .
  • Gelibolulu Mustafa ali : vakayiname – gazavatname – hattat – nakkaş ve mücellit biyografileri , saray adabı el kitabı – seyahatname gibi bir çok türde eser vermiştir .
  • Osmanlı mahalli teşkilatının alt kademesinde bulunan ve padişahın emirlerini halka duyuran görevli için kullanılan tabir imamdır .
  • Osmanlının ilk dönemlerinde tekfurlarla iyi geçinmesine müdara denir.
  • Osmanlıda vatandaşlık bakımında gayrimüslimleri ikiye ayırabilir bunlar ;
    • Zımmiler : islam ülkesinin vatandaşı olan garimüslimlerdir
    • Müstemenler : yabancı olan gayrimüslimlerdir
  • Düvel’i muazzama : büyük devletler manasına gelir(İngiltere Fransa Rusya Almanya)
  • XV. Yy’da yaşamış tarih felsefesi alanında çalışmalar yapan ibn-i haldun’dur.
  • Osmanlıda verem mikrobunu bulan kişi Abbas vesim efendidir
  • Müverrih : Resmi tarihciliğin dısında tarih yazan tarihçilerdir.
  • Nakibül-eşraf peygamber soyundan gelenlerin kaydını tutan kişidir.
  • II. murat , II. Mehmet ve yıldırım beyazıd istanbulu kuşatmışlardır.
  • 1567 ‘de apkar tıbir istanbulda ilk ermeni matbaasını kurdu.
    • Osmanlıya matbaanın ilk girişi 1492 ‘de engizisyon mahkemelerinden kaçan david ve samuel nahnios kardeşlerle oldu.
      • Matbaada sadece kendi dini kitaplarının basımına izin verildi.
    • Urfa , Mardin , yukarı Mezopotamya bölgesi beyt arami ( aramilerin ülkesi ) olarak anılır.
    • Enderunda devşirmelerin eğitimi koğuş denilen odalarda yapılırdı.
    • Eğitimin ilk basamağı sıbyan mektebidir.
    • Veladet-i humayun : padişah çocuklarının doğumu sonrası yapılan şenliklerdir.
      • Genelde 7 gün 7 gece yapılır
      • 1692 II.Ahmet ‘ in ikiz çocuklarının ( selim ve İbrahim ) doğumu sonrası bereketi temsil ettiği düşüncesiyle 8 gün 8 gece şenlik yapılmıştır.
    • 4 kutsal Yahudi şehri : Kudüs , hebron , tiberya ve safed
      • Yasef Nassi ‘nin tiberya projesi : Kanuniden Tiberya ‘da Yahudi yerleşim merkezi kurma izni almıştır.bütün Yahudileri bu bölgeye davet etmesi sebebiyle siyonizm’in öncüsü sayılır. Mendes kredi müessesinin kurucusudur.
    • IX. Ve X. Yy ‘a ait kaynaklar volgadan orta avrupaya kadar uzanan topraklar Türkiye olarak tanımlanmıştır. Hazar ülkesine doğu Türkiye , Macaristan bölgesine de batı Türkiye denmiştir.
    • Şehzadeler ;
      • 7 yaşında eğitime başlarlar .
      • 12 yaşında sancağa gönderilirler .
      • Sancağa giden şehzadeler çelebi sultan ünvanını alırlar . önemli sancaklar
        • Manisa,Amasya ,Kütahya , Trabzon, bolu ,çorum,Çankırı, kefe (kırım)
          • Kefe Anadolu dışındaki tek şehzade sancağıdır.
        • Kanuniden sonra tahtta en uzun süre kalan padişah IV. Mehmet’tir.
        • Cülus bahşişi ;
          • Eyüp sultan cami avlusunda
          • İlk dağıtan yıldırım beyazıd
            • Kardeşi Yakup çelebiyi boğdurarak öldürmüş ve yeniçeri desteği için bu uygulamayı başlatmıştır.
          • Gelenek haline getiren II. Mehmet ( fatih sultan Mehmet )
            • Yasalaştırmıştır.
          • Son kez dağıtan III. Mustafa
          • Ve kaldıran da I. Abdülhamit ‘tir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir